Już na przełomie X i IX tysiąclecia p. n. e. tereny dzisiejszych Kujaw znane były ówczesnej ludności - w pogoni za stadami zwierzyny łownej dotarli tu pierwsi myśliwi i zbieracze. Istotne zmiany dla tych obszarów przyniosła ze sobą epoka neolitu - w połowie V tysiąclecia p.n.e. osiedliła się tutaj ludność, którą cechował rolniczo - hodowlany charakter gospodarki. Nastapił dynamiczny rozwój i już w drugiej połowie III tysiąclecia p. n. e. Kujawy stały się jednym z największych " tygli " kulturowych Środkowej Europy, w którym tworzyły się pierwsze spójne systemy kulturowe. Istotnym czynnikiem skłaniającym ludność do zasiedlenia tych terenów były nie tylko urodzajne gleby, ale także bogate pokłady soli. Wspomnieć należy, że sól stanowiła wówczas środek płatniczy, za który nabywano towary takie jak broń i narzędzia wyprodukowane w południowym kręgu kulturowym. Stanowiło to zaczątek wymiany handlowej i późniejszych szlaków handlowych między Europą Południową i Północną. Dzięki tym dwóm bogactwom - soli i urodzjnym glebom, nastąpiło dalsze dynamiczne zagospodarowywanie Kujaw. W okresie szczytowego rozwoju kultury łużyckiej (przełom VII i VI w. p. n. e.) powstają duże osiedla, a także grody obronne.
Ziemia kujawska nie oparła się wpływom celtyckim, mającym bezpośredni wpływ na rozwój tego regionu - następuje niebywały rozkwit handlu (sól, bursztyn), zainicjowane zostaje szklarstwo, budowane są liczne świątynie. Na terenach dzisiejszej Kruszy Celtowie założyli faktorię handlową, oni też zorganizowali "szlak bursztynowy", łączący wybrzeże Bałtyku z wybrzeżem Morza Środziemnego. Handel i kontakty z Imperium Romanum wpłynęły na rozbudowę faktorii handlowej założonej przez Celtów. Dookoła niej powstały mniejsze osiedla: Łojewo, Latkowo, Sławęcinek, Kościelec, Jacewo, Przedbojewice i Piotrkowice. Niestety najazd na Europę ludów azjatyckich zahamował zapoczatkowany rozwój. Upadły miasta "bursztynowego szlaku".
Na Kujawach powstało jedno z większych państw plemiennych - państwo Goplan. Stolicą regionu stała się Kruszwica, a następnie Inowrocław. Tutaj rozgrywały się bitwy podczas wojen polsko-szwedzkich. Z jedną z nich związana jest legenda:
Historia ta wydarzyła się podczas wojen szwedzkich. W pobliżu wsi Mątwy, w niewielkich odległościach leżą obok siebie trzy miejscowości - Janowice, Przedbojewice i Tupadły. Kiedy potop szwedzki ogarnął już cały kraj, dotarł też pod Inowrocław w pobliżu Mątew. W obecnej wsi Janowice wojska szwedzkie starły się z wojskami polskimi. Polskimi dowodził gen. Jan i to od jego imienia wieś Janowice wzięła swą nazwę. Bitwa była straszliwa. W pobliżu pewnej miejscowosci rozegrała się bitwa wstępna ("przed bój") i na pamiątkę tego wydarzenia wieś nazwano Przedbojewicami. Szwedzi musieli ustąpić pola nacierającym wojskom polskim. Wielu z nich padło na polach wsi nazwanej na pamiatkę tego zdarzenia Tupadłami. Ponieważ od krwi Szwedów zaczerwieniła się (zmątwiła) pobliska rzeka Noteć, to miejscowość nad nią położoną - nazwano Mątwami.
Podczas zaborów mieszkańcy walczyli o zachowanie narodowej tożsamości. Brali udział w powstaniach narodowych, Wiośnie Ludów, strajkach szkolnych. Prowadzili walkę o polskość w parlamencie, kościołach, szkołach, przy warsztatach pracy w mieście i na wsi. Powiat inowrocławski był silnym ośrodkiem polskości. Te wysiłki nie poszły na marne.
Po 147 latach niewoli, w 1919 roku ziemie kujawskie powróciły do Polski.

PARĘ SŁÓW O TERAŹNIEJSZOŚCI...